डिजिटल अर्काईव्ह (2008 - 2021)

मुस्लिम जमातीत राहायचे म्हटलं की, सुंता तर करावीच लागणार. नातेवाइकांच्या दबावाने एका तज्ज्ञ डॉक्टरांकडे मला आणि माझ्या धाकट्या भावाला नेण्यात आले. भूल देण्याआधी लिंगावरील चामडी बाजूला करण्यासाठी जो जोर लावण्यात आला, त्या वेळी मी जोरजोरात किंचाळू लागलो. अब्बांनी माझा आवाज ऐकून धाकट्याला लगेच दवाखान्याबाहेर आईबरोबर बसवून ठेवले. शेवटी भूल देऊन सुंता उरकल्यावर मला आजोळी आणले. जन्मल्यापासून आजपर्यंत सुंता या जबरदस्तीने कराव्या लागणाऱ्या धार्मिक पारंपरिक विधीमुळे माझ्या दैनंदिन जीवनात काहीच फरक पडल्याचे जाणवले नाही. ती केली असती काय किंवा नसती काय, फरक पडणार नव्हताच. आणि फार मोठा फायदा तर होणारच नव्हता- नव्हे, झालाच नाही. फक्त एक वैद्यकीय उपचार म्हणून फायदा झाला असेल कदाचित.
 

अजूनही ते दिवस पुसटसे, परंतु लख्ख आठवतात.  अंगणाच्या कोपऱ्यातच गाडलेला रांजण. आजूबाजूलाही साधीच राहणीमान असणारी, परंतु नीटनेटकी लोकांची वस्ती. आई-वडील दोघेही शिक्षक. त्या काळी शिक्षकांची मुले त्यांच्याच प्राथमिक मराठी शाळेत शिकायची. मी व माझी मोठी बहीण दोघेही आईच्याच शाळेत वस्तीला जात होतो. बाईंची मुलं म्हटल्यावर रुबाब तो निराळाच. खास वागणूकसुद्धा मिळायची. वस्तीवरील आई-बाप आपल्या मुलांना विनाकरण आमचा आदर्श शिकवायचे. सवंगडी हेसुद्धा जाम जीवाभावाचे. माँ-अब्बांनी जे गरिबीतील हाल सोसून शिक्षण घेऊन हळूहळू जम बसवायला सुरुवात केली, त्याच व्यावहारिक परंतु मराठी माध्यमातून घेतलेल्या शिक्षणाचीच कास आम्हाला धरायला लावली. गरिबी हीसुद्धा खूप काही शिकवून जाते; नाही तर सधन घरात असतो, तर कदाचित मदरशातील शिक्षणावर जोर धरला गेला असता.

सुरुवातीपासूनच अब्बांनी अल्लाहची इबादत करण्यासाठी आम्हाला वर्षातून फक्त दोनच दिवस सक्ती केली- रमजान आणि बकरी ईदला. स्वतः मात्र प्रत्येक शुक्रवारला (जुम्माला) घरातच कुराण पठण आणि इतर धार्मिक पुस्तकांचे वाचन करायचे. त्या वेळी सकाळी नळाला आलेल्या पाण्याचा लोटा भरून ठेवायचे. दुआ पढल्यावर घरात सर्वांनी ते पाणी वाटून प्यायचे, अगरबत्तीच्या भुकटीला गळ्यावर लावायचे. पण नमाज कधी पढायचे नाहीत- ना घरात, ना मशिदीत. फक्त वर्षातून दोनदा सामूहिक नमाज, आमच्याबरोबर तीसुद्धा ईदला. शेवटपर्यंत त्यांनी हा शिरस्ता काटेकोरपणे पाळला. त्यांचा घरातील जुम्मा चुकल्याचे माझ्या तरी नजरेत कधीही आले नाही. इंतकाल होण्याच्या वर्षभर आधी मात्र कुणास ठाऊक, परंतु ते रोज मगरीबला मशिदीत जमातमध्ये जायला लागले. रमजानच्या महिन्यात इफ्तारचा छोटा डबा भरून रोज दालच्या खाना घेऊन घरी यायचे, ते फक्त त्यांच्या लाडक्या नातवासाठी. माझ्या मुलाला दालच्या खूप आवडतो. सध्या अधून-मधून आम्ही दोघे त्याला बनवून देतो, परंतु त्यालासुद्धा त्यांनी कधी जमाते-इबादतसाठी जोर नाही लावला. माँचंसुद्धा असंच काही तरी सारखं होतं. ती गुरुवार (जुम्मेरात) मानायची. गुरुवारी तिचा उपवास असायचा. कुराण पठण, दुआ सगळं अब्बांसारखंच असायचं. त्यांनी शून्यातून विश्व निर्माण केले. अगदी नजर लागण्यासारखी प्रगती होती ती. आम्ही सारी भावंडे जे काही आहोत, ते त्यांच्या कष्टाचं आणि संस्कारांचं फळ आहे. जीवनात चढ-उतार तर येतातच, परंतु उतारावरून चढावर यायला हेच कामी आलं. एवढ्या हलाखीतून वर आले तरी शेवटपर्यंत एका पैशाचे कर्जदार कधी बनले नाहीत, उलट सढळ हाताने गरजवंतांना देण्याचीच त्यांची भूमिका असायची. एवढं विश्व निर्माण केले ते पै-पै जोडूनच.

जेवढं बघितलंय तेवढ्यावरून अब्बांना डोळे पाणावलेले कधीच बघितले नव्हते. अपवाद दादांचा जनाजा उचलताना आणि बहिणीला लग्नात रुक्सत करताना. अजून एक अपवाद होता- नातवाची सुंता करताना. त्याचा केविलवाणा आरडाओरडा असा होता की, काळीज पिळवटून जावं. तीन-चार वर्षांचा होता तो. पूर्ण कपडे काढल्यावर आणि ऑपरेशन थिएटरमध्ये डॉक्टरांच्या हवाली करत होतो, त्यामुळे तो बिथरला आणि ‘दादाऽ दादाऽऽ’ म्हणून किंचाळून रडू लागला. अब्बांचे डोळे पाणावलेले पुन्हा एकदा पाहायला मिळाले. त्याला आत नेल्यावर ते दवाखान्यातून गायब झाले, ते त्याला आमच्या हवाली करण्यात आल्यावरच भेटायला आले.
 
तर खरा विषय तो हाच- सुंता. इस्लाम धर्मात, कुराणात न लिहिलेली परंतु काही हदीसमध्ये उल्लेखलेली मुस्लिम पुरुषांची- नव्हे, लहान-लहान बालकांचीच म्हणायला हरकत नाही- करतात ती सुंता. आज जगात जवळपास 30 टक्के लोकांची सुंता झालेली आहे. त्यात मुस्लिम पुरुष 70 टक्के आहेत. बरेच आक्षेप-समर्थक आहेत या गोष्टीला. वैज्ञानिक समर्थनसुद्धा आहे, परंतु काही अटींवर. योग्य आणि नेमलेल्या तज्ज्ञांकडूनच ही सुंता झाली तर ठीक, नाही तर इतर आजारांचा संभव जास्त. 

मानवाधिकाराच्या कक्षेत तर याला कडवा विरोधच होतो. WHO, UNO,CDS यांच्या माहितीनुसार, सुंता केल्यामुळे HIV-AIDS होण्याचा संभव कमी आहे, परंतु हे इतर साधनांप्रमाणे प्रतिरोधक म्हणून वापरू शकत नाही. स्पष्टपणे सांगायचे झाले तर, मुस्लिम समाजात पुरुषांसाठी सुंता ही धार्मिक आणि पारंपरिक परंतु सक्तीची बाब आहे. मी असं ऐकलंय की- मुस्लिम पुरुषांची सुंता झाली नसेल, तर त्याला लग्नही करता येत नाही आणि त्याला दफनही करता येत नाही.

माझ्या मुलाच्या सुंतेपासून सुरुवात करू या. खरं तर मी ही क्रिया त्याला लागू न करण्याचा निश्चय केला होता, परंतु त्याला लघवीच्या जागी संसर्ग झाल्यामुळे लघवी करताना त्रास सुरू झाला. शहरात डॉक्टरांकडे दाखविल्यानंतर त्यांनी निदान केले की, या ठिकाणी संसर्ग होऊन जखम झाली आहे. ती जागा स्वच्छ ठेवण्यासाठी आणि जखमेवर उपचार करण्यासाठी सुंता करावी लागेल. डॉक्टरांना म्हणालो, ‘‘उपचार करा, परंतु सुंता करू नका.’’ डॉक्टर म्हणाले, ‘‘या उपचारालाच सुंता म्हणतात. लिंगावरील काहीसे चामडे कापून दूर करावे लागणार, म्हणजे ती जागा पुन्हा बाधित होणार नाही. हा उपचार फक्त मुस्लिमच नाही, तर इतर धर्मांतसुद्धा अशा वेळी करावाच लागतो.’’ शेवटी मी तयार झालो. माझ्या सुंतेची आठवण सोबत होतीच. पुढे काय परिस्थिती होणार आहे, हे आठवून मी थोडा बधिर झालो. त्यात मुलाचे कपडे काढून त्याला भूल द्यायला घेतले, तर नसच सापडेना. तो कोणाला हातही लावू देत नव्हता. सुई इतरत्र टोचण्याचा धोका होता. त्याचे दोन्ही हात घट्ट धरले. त्याचा ‘‘पप्पाऽ दादाऽऽ पप्पाऽ दादाऽऽ’’ असा आक्रोश मन हेलावून सोडत होता. शेवटी पायाच्या नसेलाच सलाईन लावले.
                     
सुंता झाल्यावर इंजेक्शनमुळे बधिर झालेले त्याचे शरीर हातात घेताना गळ्यापर्यंत हुंदका दाटून आला होता. ते पाहून माझ्या बायकोची हालत तर त्याहून खराब झाली होती. डॉक्टरांनी सांगितलं, ‘‘भूल उतरली आणि मुलाने लघवी केली की, तासाभरात घेऊन जाऊ शकता.’’ चार-पाच वाजता भूल उतरली, परंतु भीतीमुळे तो लघवी करत नव्हता. त्रास होत असणार त्याला. काही तरी विचित्र केले आहे आपल्याबरोबर, हे त्याला जाणवलं. रात्री आठ वाजले तरी तो काही ऐकेना. शेवटी दवाखान्यात मुक्काम करायचा ठरवले. रात्री नऊ-दहा वाजता त्याला बाहेर फिरायला आणले. सारखा ‘घरी कधी जायचे?’ म्हणायचा. त्याला ‘लघवी कर, आपण घरी जाऊ’, असे दोघेही समजवायचो. ‘थोडं पुढे घेऊन चला मी करतो’, असं म्हणायचा. थोडं पुढं-थोडं पुढं करत-करत दवाखान्यापासून बऱ्याच अंतरावर आलो, तरीही लघवी करत नव्हता. ‘रस्त्यावर उभं करून लघवी कर’ म्हटलं तर याचं परत रडगाणे, ‘थोडं पुढे चला.’ रस्त्यावरून येणारी-जाणारी माणसे आम्हा दोघांकडे संशयाने बघू लागली. एक जण तर पोरं पळवणारी टोळी तर नाही ना, म्हणून एकदम समोर येऊन जाब विचारू लागला. त्याला परिस्थिती सांगितल्यावर हसत-हसत निघून गेला. शेवटी वैतागून आम्ही दोघांनी त्याला पुन्हा दवाखान्यात आणले. चेकअप झाल्यावर तो त्याच्या आईबरोबर स्पेशल रूममध्ये झोपला. मी बाहेर गेस्टरूममध्ये झोपलो. रात्री बायकोला हा काही झोपू देत नव्हता. लघवी होण्यासाठी आधीच इंजेक्शन दिले होते. शेवटी रात्री दोन-तीन वाजता त्याने लघवी केली. लगेच ओरडायला सुरुवात केली, ‘‘आता लघवी झाली, चला घरीऽ, चला घरीऽऽ’’ मला उठवायला आला. ‘‘पप्पा, चला घरी.‘‘ मलाही हसू का रडू, असे झाले. शेवटी समजूत काढून सकाळी त्याला घरी घेऊन आलो. माझ्या सुंतेनंतरचे केलेले ओबडधोबड धार्मिक विधी मात्र त्याला लागू केले नाही. त्याकडे आम्ही वैद्यकीय उपचार म्हणूनच पाहिले.

माझा स्वत:चा अनुभव तर यापेक्षा भयंकर होता. बहुतेक सन 1987-88 असेल. मी आणि माझा चुलतभाऊ अंगणात काचेच्या गोट्या खेळत होतो. तेवढ्यात चुलते आले आणि त्याला व त्याच्या मोठ्या भावाला बाजारात घेऊन गेले. जाताना तो चुलतभाऊ दम भरून गेला, ‘‘माझा डाव आहे, गोट्या हलवायच्या नाहीत... आलोच मी सुंता करून.’’ मला काय माहिती- त्याला उचलून आणून थेट पलंगावर झोपवून पंखा लावतील! मी आपला बापडा आमचा डाव कुणी हलवू नये, म्हणून डोळ्यांत तेल घालून बसलो होतो. चुलत्याने आणि जमातवाल्यांनी माझ्या अब्बांनाही माझ्या व धाकट्या भावाच्या सुंतेसाठी आग्रह धरला होता परंतु त्यांनी तो मान्य केला नाही. बाजारात कुठलेसे फकिरवजा दोघे जण आले होते. मांडीवर घेऊन, डोळ्यांवर रुमाल टाकून झटक्यात काम करायचे आणि नंतर कसलेसे औषध लावायचे. कुठल्याही प्रकारच्या भुलीचा प्रकार वापरत नव्हते. कदाचित हा अघोरी प्रकार बघूनच अब्बांनी या गोष्टीला तयारी दाखवली नसेल. हा प्रकार समाजात अजूनही पाहायला मिळतो.

मुस्लिम जमातीत राहायचे म्हटलं की, सुंता तर करावीच लागणार. नातेवाइकांच्या दबावात मावशीच्या लग्नाला गेलो असता, तेथील एका तज्ज्ञ डॉक्टरांकडे मला आणि माझ्या धाकट्या भावाला नेण्यात आले. भूल देण्याआधी लिंगावरील चामडी बाजूला करण्यासाठी जो जोर लावण्यात आला, त्या वेळी मी जोरजोरात किंचाळू लागलो. अब्बांनी माझा आवाज ऐकून धाकट्याला लगेच दवाखान्याबाहेर आईबरोबर बसवून ठेवले. त्यांचा धीरच होईना, धाकट्याचीसुद्धा सुंता करण्याचा. ती त्यांनी त्या वेळी टाळलीच. शेवटी भूल देऊन माझी सुंता उरकल्यावर मला आजोळी आणण्यात आले. मावशीचे लग्न होईपर्यंत मी लुंगीवरच मिरवत होतो.

एवढं सगळं होऊनसुद्धा जन्मल्यापासून आजपर्यंत सुंता या जबरदस्तीने कराव्या लागणाऱ्या धार्मिक पारंपरिक विधीमुळे माझ्या दैनंदिन जीवनात काहीच फरक पडल्याचे जाणवले नाही. ती केली असती काय किंवा नसती काय, फरक पडणार नव्हताच. आणि फार मोठा फायदा तर होणारच नव्हता- नव्हे, झालाच नाही. फक्त एक वैद्यकीय उपचार म्हणून फायदा झाला असेल कदाचित.

Tags: धार्मिक सांप्रदायिकता अनुभव मुस्लिम अल्ताफहुसेन रमजान नबाब सुंता altafhussain ramzan nabab weeklysadhana Sadhanasaptahik Sadhana विकलीसाधना साधना साधनासाप्ताहिक


प्रतिक्रिया द्या


लोकप्रिय लेख 2008-2021

सर्व पहा

लोकप्रिय लेख 1996-2007

सर्व पहा

जाहिरात

साधना प्रकाशनाची पुस्तके