डिजिटल अर्काईव्ह (2009-2020)

तत्क्षणी फादरांच्या दांभिकपणापेक्षा त्या 15 सुशिक्षित लोकांचा मूकपणा मला क्रूर वाटला. तसेच मला जाणीव झाली की, मी काही वेगवेगळ्या विषयांवर मुक्तपणे मते मांडण्याची मुभा असलेल्या विवेकमंचात नव्हतो; तर काहीही प्रश्न न विचारता, धर्मगुरू सांगेल ती पूर्व दिशा पाळणाऱ्या मेंढरांत होतो! ‘मेंढरू’ हे चर्चचे सर्वांत आवडते प्रतीक. सर्वांनी मेंढरांसारखे असावे, जास्त प्रश्न न विचारता मेंढपाळांच्या आज्ञेत राहावे- हा विचार चर्च नेणिवेच्या पातळीवर प्रत्येक भाविकाच्या मनावर बिंबवीत असते. एका बाजूला येशूच्या चित्राबाजूला बरीच मेंढरे दाखवून, येशूला मेंढपाळ असे भावनिकरीत्या सुचविले जाते आणि मग फादरांचे बॉस, बिशप म्हणजे आपले सर्वांचे मेंढपाळ- असे म्हणून जसे येशूचे ऐकले असते तसेच ह्यांचेही ऐका, असा सुप्त संदेश मनावर बिंबविला जातो.

एव्हाना परिसरातील चर्चमध्ये फादर बेंजामिन ह्यांची अचानक दुसऱ्या पॅरिशमध्ये जून महिन्यात बदली झाली आणि त्यांच्या जागी दुसरे फादर डॉ.पायस हे आले. महिनाभर काहीसा कामात व्यग्र असल्याने मी काही चर्चला गेलो नव्हतो. त्यामुळे नव्या फादरांशी माझी अद्याप भेट झाली नव्हती. मी चर्चच्या वार्षिक अंकाच्या संपादक मंडळात होतो. सप्टेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात प्रकाशित होणाऱ्या त्या अंकांसाठी काम जुलैपासून सुरू होत असे. त्यामुळे महिन्याभरातच संपादक मंडळाच्या सभेनिमित्ताने त्यांची मला पहिली ओळख झाली; तेही त्यांना न भेटताच!

चर्चचे प्रमुख धर्मगुरू असल्याने वार्षिक अंकाच्या प्रमुख संपादकपदावर साहजिकच त्यांचे असणे आलेच. संपादक म्हणून त्यांच्याकडून संपादक मंडळाच्या सभेची पहिली घोषणा अपेक्षित होती. पण फादर या पॅरिशमध्ये नवे आहेत, तेव्हा आपणच पुढाकार घेऊन सभा लावू या असा विचार करत आमच्या संपादक मंडळातील एक नेहमीच्या महिला सदस्य गीता हिने ‘वार्षिक अंकानिमिताने संपादक मंडळाची पहिली सभा रात्री 8.00 वाजता चर्च कार्यालयामध्ये संपन्न होईल. कृपया सर्वांनी हजर राहावे’ म्हणून सर्वांना फोन केला. अर्थात फादर पायस ह्यांनाही त्याची पूर्वसूचना दिली गेली.

चर्चच्या पहिल्या माळ्यावर फादरांच्या निवासस्थानाला लागूनच चर्चचे कार्यालय आहे. सर्व जण रात्री आठ वाजता आपापली सर्व कामे आटोपून संपादक मंडळाच्या या पहिल्या सभेसाठी जमले. काही जण तडक ऑफिसमधून चर्चला या सभेसाठी आलेले होते. आठ होऊन गेले. 10 मिनिटे उलटली. सव्वाआठ झाले. फादरांचा काही पत्ता नव्हता. ते कदाचित विसरले असतील व कुठे बाहेर गेले असतील, म्हणून आतमध्ये चौकशी केली; तेव्हा कळलं, फादर नुकतेच जेवून त्यांच्या खोलीत गेलेले आहेत. फादरांच्या खोलीत इमर्जन्सी बेल असते. तेव्हा आम्ही ती बेलही वाजवली. तरीही आतमधून कोणताच प्रतिसाद नव्हता. आता परत-परत फादरांना डिस्टर्ब्‌ नको, तसेच जे वेळ काढून आलेले आहेत त्यांचाही वेळ वाया जायला नको; म्हणून आम्ही आमची पहिली सभा त्यांच्या अनुपस्थितीत घेतली. उपस्थित सर्व आठ सदस्य नेहमीचेच होते. त्यामुळे नेहमीच्या जबाबदाऱ्यांचे वाटप आम्ही आमच्यात केले. सभा झाल्यावर त्याच रात्री सभेचा वृत्तांत मी संपादक मंडळाच्या व्हाट्‌सअप ग्रुपवर सगळ्यांबरोबर शेअर केला. त्या ग्रुपवर फादरही होते. वृत्तांताच्या शेवटी मी एक नोट लिहिली, ‘प्रमुख फादर अनुपस्थित असल्याने काही महत्त्वाचे विषय चर्चिले जाऊ शकले नाहीत. त्यामुळे या आठवड्यातच पुढची सभा लावावी.’

दुसऱ्या दिवशी सकाळी मी फादरांना आदल्या रात्रीच्या सभेची कल्पना देण्यासाठी चर्चवर गेलो. नवे फादर चर्चच्या आवारात येरझाऱ्या घालताना दिसत होते. उंच, गोरे पान, भारदस्त असे त्यांचे व्यक्तिमत्त्व होते. मी त्यांना माझी ओळख दिली आणि रात्रीच्या सभेची त्यांना कल्पना दिली. ते चर्चमध्ये बाजूच्या खोलीत उपस्थित असूनही सभेस का आले नाहीत, म्हणून मी त्यांना त्याचे कारण विचारले. तेव्हा ते म्हणाले, ‘‘सभेची कल्पना मला खूपच उशिरा देण्यात आली. मी या चर्चचा प्रमुख धर्मगुरू आहे. माझ्यावर बरीच जबाबदारी असते. 15 दिवस अगोदर माझी अपॉइंटमेंट घ्यायला हवी होती. अशा शॉर्ट नोटिसवर मी येऊ शकत नाही.’’ त्यांच्या या उत्तराने मला आश्चर्य वाटले व काहीसे वाईटही वाटले.

संपादक म्हणून पहिली सभा लावणे ही त्यांची जबाबदारी होती. सभेस इतर सदस्य त्यांचे घरकाम व इतर कामकाज आटोपून वेळेवर उपस्थित राहिले होते. हा अंक चर्चमधून जरी प्रकाशित होत असला, तरी परिसरातून या स्थानिक अंकावरील प्रेमामुळे कित्येक सदस्य दर वर्षी, कितीही काम असो, पण वर्षाच्या या वेळी दोन महिने जरूर वेळ काढत असतात. परंतु फादरांचे जणू ते आमचे मायबाप मालक आणि आम्ही त्यांचे सेवक आहोत असेच काहीसे वागणे होते. 15 दिवस अगोदर कल्पना द्यायला हवी हे जरी मान्य केले, तरी ते तसं त्या महिला सदस्याला तेव्हाच सांगू शकले असते, किंवा निवासस्थानाच्या खोलीला लागूनच असलेल्या ऑफिसमध्ये आम्ही थांबलेलो असताना निरोप पाठवून ‘आज मला वेळ नाही’ असेही ते सांगू शकले असते. इतर 8 सदस्यांचा त्यामुळे वेळही वाचला असता. पण ‘आम्ही कोण म्हणून पुसशी..’ असेच काहीसे मला त्यांचे वर्तन वाटले.

मी तिथून माघारी फिरतोय तोच त्यांचे शब्द परत कानावर पडले,

‘‘आणि तुम्ही असे व्हाट्‌सअपवर ‘फादर अनुपस्थित होते’ असे ग्रुपवर टाकू नका. लोकांपुढे चुकीचा संदेश जातो.’’

‘‘पण मी काही खोटं तर बोललो नव्हतो. तुम्ही उपस्थित नव्हताच सभेला.’’

‘‘तू तरुण आहेस, तुला माहीत नसेल, पण नेहमी खरं- खरं बोलणं चांगलं नसतं. कधी कधी खोटंही बोलावं लागतं.’’

त्यांच्या चेहऱ्यावरील भाव धूर्त राजकारण्याचे वाटत होते. मला हे विधान ऐकून धक्काच बसला. खातरजमा करण्यासाठी त्यांना मी परत विचारलं,

‘‘फादर, तुम्ही हे बोलताय, खरं बोलणं चांगलं नसतं म्हणून?’’

‘‘होय, मीच बोलतोय. कारण लोकांवर आपण विश्वास नाही ठेवू शकत. आपलीच माणसं आपल्या पाठीत खंजीर खुपसू शकतात.’’

त्यांचा आवाज आता चढलेला होता.

‘‘लोक म्हणजे कोण? दर वर्षी विनास्वार्थ मदत करणारी व्हॅाट्‌सॲप ग्रुपवरील उणीपुरी 8 माणसे? आणि ‘विश्वास ठेवायचा नाही’ हे फादर तुम्ही सांगताय?’’

‘‘हो, मीच सांगतोय. विश्वास कधीच मेला पानिपतच्या लढाईत. लोक विश्वासघातकी असतात.’’

‘लोकांवर विश्वास ठेवायचा नाही? मग 2000 वर्षांपूर्वी आलेल्या येशूवर हे स्वतः किती विश्वास ठेवत असतील बरे?’ मनात प्रश्न उमटून गेला. इतक्या नकारार्थी विचारांच्या या फादरांबरोबर का काम करा? ह्यातून बाहेर  पडू या- असा विचार आला. पण स्वतः डॉक्टरेट ही पदवी नावापुढे लावणारी ही curious केस आहे तरी काय, म्हणून मी थांबायचे ठरविले. नंतरच्या काही दिवसांत या फादरांविषयी बरेच कानांवर आले. महिनाही येथे येऊन न झालेल्या या फादरांनी, ‘सर्वांनी आपापल्या वार्षिक उत्पन्नाचा अमुक-अमुक भाग चर्चच्या फंडमध्ये या वेळेअगोदर जमा करायचा’ असे म्हणे आदेश दिले होते आणि तशी वसुली करण्यासही सुरुवात झाली होती. तसेच फादरांसाठी स्वयंपाक व इतर घरकामासाठी कित्येक वर्षांपासून चर्चमध्ये कार्यरत असलेल्या मनोज या गरीब मुलाची त्यांनी अचानक हकालपट्टी केली होती व त्याच्या जागी एका मदतनीसाऐवजी दोन नव्या मुलांची भरती केली होती. ‘मी कोणाच्या घरी भेटीसाठी येणार नाही; मला तुमचे बंगले, श्रीमंती नाही पाहायची,’ असे भर चर्चमध्ये उच्चारून त्यांनी गावभेटीस जाणे नाकारले होते आणि स्वतः मात्र श्रीमंती थाटात राहत होते.

चर्चचे कंपाउंड अधिक उंच करावे म्हणून त्यांनी घाट घातला होता आणि सर्वांनी देणग्या द्याव्यात म्हणून रोज चर्चमधून घोषणा चालू केल्या होत्या. ‘‘हे तर आपल्या चर्चचे प्रमुख धर्मगुरू नाहीत, तर ‘चीफ फायनान्शिअल ऑफिसर’ आहेत.’’ माझ्या एका मित्राने या फादरांविषयी माझ्याकडे बोलताना म्हटले. त्याच आठवड्यात संपादक मंडळाची दुसरी सभा लागली. या वेळेला चर्चमधून सभेची घोषणा झाल्यामुळे बरेच नवे सदस्यही उपस्थित होते. फादरांच्या खुर्चीला लागूनच परिसरातील एक धनाढ्य बिल्डर गोन्साल्विस बसलेले दिसत होते. त्यांना फादरांनीच या सभेस बोलावलं होतं. या सभेसाठी अंकाच्या मजकूर विभागाबरोबरच जाहिरातविभागही उपस्थित होता. जवळजवळ 15-16 जण त्या सभेस हजर होते. ‘‘सर्वसमर्थ प्रभू परमेश्वर महान आहे. त्याला अशक्य असे काहीच नाही. आज या संपादकीय कामाचा शुभारंभ करताना आपण त्याची विशेष अशी कृपा मागू या. देवदूत आणि महादूत आपणा सर्वांसाठी पवित्र आत्म्याच्या वर्षावाचा जयघोष करीत आहेत.’’ आलेल्‌या... अशी काहीशा मोठ्या व कडक आवाजात त्यांनी प्रार्थना करून सभेला सुरुवात केली.

अंकासाठी कोण संपादक असेल, कोण सहसंपादक, जाहिरातप्रमुख असेल... संपादक, कार्यकारी संपादक, सचिव, प्रकाशक म्हणजे काय वगैरे वगैरे सांगत फादरांनी पहिली 15-20 मिनिटे खर्ची घातली. आणि मग ‘‘...श्री.गोन्साल्विस ह्यांना मी बोलावलं आहे. त्यांचे भरपूर कॉन्टॅक्ट्‌स आहेत. जाहिरात विभागासाठी त्याचा आपण फायदा करून घेतला पाहिजे. जेवढ्या मिळविता येतील तेवढ्या जाहिराती आपण मिळवायच्या आहेत.’’ असे म्हणून अप्रत्यक्षरीत्या चर्चसाठी पैसा कसा महत्त्वाचा आहे, हे ते ठासून सांगू लागले. त्याच बोलण्याच्या ओघात जाहिरात विभागाची प्रमुख म्हणून गेली कित्येक वर्षे चोख काम पाहणाऱ्या शैला या महिलेकडे पाहत ते म्हणाले, ‘‘जाहिरात विभागात त्यांचं नाव प्रथम असेल, मग इतरांची नावं. अर्थात अंकासंबंधी त्यांना काही काम सांगायचे नाही, ते इतर सदस्यांनी पाहावे.’’ अर्धा तास झाला तरी मूळ कामापेक्षा कोणाचे नाव कुठे आले पाहिजे आणि जाहिरातीपासून जास्तीत जास्त पैसा कसा गोळा करता येईल, याभोवतीच त्यांचे बोलणे चालू होते.

चर्चमध्ये दर वर्षी नेटाने आपले योगदान दिलेल्या गरीब शैलाचा चेहरा पडलेला दिसत होता. इतर उपस्थितही कंटाळलेले दिसत होते.

‘‘फादर... कोणाचं नाव पुढे, कोणाचं शेवटला, हे जरा नंतर घेतलं तर बरं होईल. आपण एक टीम म्हणून इथे काम करतो.’’ मी माझं मत मांडत म्हटले.

‘‘नाही. ते महत्त्वाचं आहे. एक प्रोसेस पाळली गेली पाहिजे. ज्याच्या-त्याच्या कुवतीप्रमाणे पदं दिली गेली पाहिजेत.’’ त्यांचा आडमुठेपणा जाणवत होता.

‘‘आपण सर्व जण देवाची मुलं. देवासमोर आपण सर्व समान आहोत, असे तुम्ही या चर्चमध्ये आजच सकाळी मिस्सामध्ये प्रवचनात सांगितलं. पण तुमची येथील कृती मात्र काही वेगळेच सांगतेय, असं नाही वाटत तुम्हाला?’’ मला हा दांभिकपणा असह्य झाला होता.

‘‘मी संपादक आहे. अंतिम शब्द माझा राहील. तुम्हाला माझे विचार पटत नसतील, तर तुम्ही इथून निघून जाऊ शकता.’’ त्यांचे हे तडकाफडकी उत्तर ऐकून मला धक्काच बसला.

‘‘तुम्ही खूपच वैयक्तिक पातळीवर जाताय. चर्च म्हणजे माझी किंवा तुमची खासगी मालमत्ता नाही. हा अंक, हे चर्च सर्वांचे आहे. तुम्ही मला ‘इथून निघ’ असे कसे म्हणू शकता? आपल्या इथे लोकशाही आहे. मला माझे विचार मांडण्याचा अधिकार आहे.’’ मला आता हे सर्व असह्य झाले होते.  

‘‘हे चर्च आहे, भारताचे पार्लमेंट नाही. व्हॅटिकनने दिलेले चर्चचे काही नियम असतात. मी येथील चर्चचा प्रमुख आहे.’’

‘माझंच खरं, मी सांगेन ती पूर्व दिशा’ असा फादरांचा हेकेखोरपणा स्पष्टपणे दिसत होता. मी अपेक्षेने इतर उपस्थित 15 सदस्यांकडे पहिले. संपादक मंडळाच्या सभेसाठी चांगले वाचन असणारे, लिहिणारे, शाळेत शिकवणारे अशा बऱ्याच सुशिक्षित व्यक्ती त्या सभेस हजर होत्या. कोणी तरी फादरांपुढे- मग ते कोणाच्याही बाजूने का असेना- काही तरी बोलेल, असे मला वाटले. पण कोणीही एक चकार शब्द काढला नाही. माझ्या बाजूला बसलेल्या एका बाईने फक्त तोंडावर बोट ठेवून ‘जाऊ दे, उगाच शब्दाला शब्द वाढतोय’ म्हणत इशारा केला, एवढेच. तत्क्षणी फादरांच्या दांभिकपणापेक्षा त्या 15 सुशिक्षित लोकांचा मूकपणा मला क्रूर वाटला.

तसेच मला जाणीव झाली की, मी काही वेगवेगळ्या विषयांवर मुक्तपणे मते मांडण्याची मुभा असलेल्या विवेकमंचात नव्हतो; तर काहीही प्रश्न न विचारता, धर्मगुरू सांगेल ती पूर्व दिशा पाळणाऱ्या मेंढरांत होतो! ‘मेंढरू’ हे चर्चचे सर्वांत आवडते प्रतीक. सर्वांनी मेंढरांसारखे असावे, जास्त प्रश्न न विचारता मेंढपाळांच्या आज्ञेत राहावे- हा विचार चर्च नेणिवेच्या पातळीवर प्रत्येक भाविकाच्या मनावर बिंबवीत असते. एका बाजूला येशूच्या चित्रात बाजूला बरीच मेंढरे दाखवून, येशूला मेंढपाळ असे भावनिकरीत्या सुचविले जाते आणि मग फादरांचे बॉस, बिशप म्हणजे आपले सर्वांचे मेंढपाळ- असे म्हणून जसे येशूचे ऐकले असते तसेच ह्यांचेही ऐका, असा सुप्त संदेश मनावर बिंबविला जातो.

चर्चमध्ये ज्या विविध संघटना आहेत व त्यामार्फत जे कार्य चालते, त्यामागे सर्वसामान्य कार्यकर्त्यांचे खूप मोठे योगदान असते. ‘चर्च म्हणजे आपल्या देवाचे घर’, ‘आपल्या परिसरातील चर्च म्हणजे आपले हक्काचे’ ही भावना जनमानसात असते. त्यामुळे कार्यकर्त्यांचा बिलकुल तोटा नसतो. तसेच गर्दी व पैसा सहज जमत असल्याने येथे कार्य करणेही तुलनेने सोपे असते. पण येथील कार्यकर्त्यांचे जर निरीक्षण केले, तर यातील काही जण खरोखर सामाजिक कळकळीपोटी या संघटनेत आपले योगदान देत असतात. काही जण नीरस आयुष्यात काही तरी socializing हवे, तसेच त्या निमित्ताने चार ओळखी व्हाव्यात म्हणून येत असतात. आणि शेवटची आणखी जी एक जमात असते, ती या संघटनेत कार्यरत असते ती फक्त चर्चमध्ये लोकांसमोर फादरांबरोबर मिरविण्यास मिळते म्हणून! आणि हेच लोक फादरांच्या मागे-मागे करणे, सभेमध्ये फादरांची बाजू- मग ती कितीही चुकीची असो- उचलून धरणे, असे प्रकार करत असतात. त्याचे बक्षीस त्यांना विविध संघटनांमध्ये विविध पदे देऊन किंवा इतर लोकांपुढे सन्मान करून, दिले जाते.

गेल्या चार वर्षांपासून मी विवेकमंचात इतर काही सदस्यांचे फादरांबाबतचे चांगले-वाईट अनुभव ऐकत होतो. मलाही अगोदर चर्चचे दोष दिसले होते, फादरांचेही अवगुण दिसले होते. पण येथील चर्चमध्ये अगोदर आलेल्या धर्मगुरूंबाबत प्रत्यक्ष तसा अनुभव आलेला नव्हता. पण ह्या वेळेला मात्र कडेलोट झाला होता. फादरांचा दांभिकपणा मी फर्स्ट हॅन्ड अनुभवत होतो. ज्या धर्मगुरूने 30 हून अधिक वर्षे चर्चमध्ये ‘गरिबांची सेवा’ आणि समानतेची प्रवचने दिली आहेत, त्यांचे हे वागणे ‘असतात एखादे फादर असे, म्हणून काय सगळ्यांनाच बोल लावायचे?’ असे ‘व्यक्तिदोष’ म्हणून खचितच दुर्लक्ष करण्यासारखे नव्हते. चर्चबाबतीत आज जे काही चुकीचे आहे, त्या सर्वांचे ते मला एक प्रतीक वाटले.

नंतर विचार केला, श्रीमंतांशी अंगलट करणारे व धर्मसत्तेपासून आलेल्या शक्तीचे असे ओंगळ प्रदर्शन दाखवणारे फादर पायस काही पहिलेच धर्मगुरू नसतील. काही सन्माननीय अपवाद वगळता, बरेच धर्मगुरू कितीही मधाळ प्रवचने देत असले तरी प्रत्यक्षात गोड बोलून श्रीमंतांना चतुरपणे आपल्या जवळच ठेवत असतात. किंबहुना, सत्कार्याचा आव आणून केला जाणारा हा दांभिकपणा पूर्वापारपासून चर्चमध्ये चालत आलेला आहे. कदाचित फादर पायस ह्यांना त्या श्रीमंतांशी लगट करण्याची वा ‘माझे तेच खरे’ या हुकूमशाहीची इतकी सवय झाली आहे की, ते आता मुखवटा न चढवताच हवे तसे बिनदिक्कतपणे वागत असावेत. त्यांनी सत्कार्याचा मुखवटा न वापरल्याने खऱ्या चेहऱ्याचे त्यांनी आज मला दर्शन घडवले होते. त्या बाबतीत मी या फादरांचा ऋणी राहील!

‘करशील जे गरिबांसाठी, होईल ते माझ्यासाठी’ असे येशूच्या वचनावर आधारित एक सुंदर गीत चर्चमध्ये गायलं जातं. आज मात्र, ‘करशील जे श्रीमंतासाठी, होईल ते माझ्यासाठी’ असंच काहीसं फादरांचं वागणं अनुभवण्यास मिळालं होतं.  सभेनंतर चर्चबाहेर आल्यावर बाहेर पाहतो तर ढगांचा जोरात गडगडाट होऊन मुसळधार पाऊस सुरू झाला होता. आजूबाजूला ढगाळलेले वातावरण आहे, वारा वाहत आहे ह्याची सभेत वेगळ्याच वादळात हरवलेल्या मला चाहूलच लागली नव्हती. आम्ही चर्चच्या आडोशाला खाली उभे होतो. सभेतील काही लोक माझ्या बाजूला जमले. ‘‘अरे, हे फादर असेच आहेत. तू इतकं मनाला लावून घेऊ नकोस.’’ 

‘‘हे काय आज आहेत, उद्या नाहीत. आपण इथेच राहणार आहोत. हा आपला अंक आहे. इतकी वर्षे आपण संपादन करत आहोत.’’

‘‘आपण चर्चमध्ये येशूसाठी येतो, या फादरांसाठी नाही!’’

मला त्या सर्वांना सांगावेसे वाटत होते, ‘पण सभेत तुम्ही सर्व जण गप्प का राहिलात? पाचामुखी परमेश्वर ह्याची ताकद तुम्हाला माहीत नाही का? आपण तर 15 जण होतो. सभेमध्ये अशा फादरांना जाब विचारणारा कोणी नसतो म्हणून ह्यांचे फावते, हे तुम्हाला माहीत नसावे?’

ढगांचा गडगडाट, विजांचा कडकडाट, सुसाट वारा व त्याच जोमाने धबधब्यासारखा कोसळणारा पाऊस या सर्वांत लागलेली शर्यत काही थांबण्याचे नाव घेत नव्हती. माझ्याही मनात एक वेगळं वादळ घोंघावत होतंच. त्यामुळे मी तो मुसळधार पाऊस थांबण्याची वाट न पाहता चर्चच्या आवारात ठेवलेली माझी बाइक घेण्यासाठी पार्किंगच्या आवारात आलो. आज चर्चमधून बाहेर पडताना मन खूपच विषण्ण झाले होते. फादरांचा मुखवट्या पलीकडचा दांभिक खरा चेहरा पाहिला होता आणि त्याहीपेक्षा अपेक्षाभंग म्हणजे, त्या 15 लोकांचे मूक राहणे.

हा आपल्या भारतीय शिक्षणव्यवस्थेचा दोष असेल का? प्रश्न विचारणे, आपले मत बिनदिक्कत व्यक्त करणे, ह्याला आपल्या शिक्षणामध्ये कधीच महत्त्व नव्हतं. चूप राहणं किंवा दिलेली उत्तरं पाठ करणं, हाच आपल्या शिक्षणव्यवस्थेचा आणि त्यामुळे पर्यायी आयुष्याचाही भाग झाला असेल का? त्या क्षणी मला ॲड.अनुप डिसोझा ह्यांची आठवण आली. ते जणू माझ्याकडे पाहून स्मितहास्य करत होते. मी तर चर्चमध्ये फक्त वार्षिक अंकाच्या, संपादनाच्या कामासारख्या तुलनेने निरुपद्रवी कामानिमित्त वर्षातून फार-फार तर महिना-दोन महिनाभर कार्यरत असणारा. पण त्यांनी तर वसई पातळीवर चर्चची आर्थिक, सांपत्तिक अशी अत्यंत गोपनीय बाजू पाहिली होती. मग ती बाजू किती काळी असेल आणि त्यांनी किती किती मुखवट्यांआडचे ढोंगी चेहरे पहिले असतील अन्‌ त्यांचा किती मोठा अपेक्षाभंग झाला असेल ह्याची मला कल्पनाच करवली नाही. चर्चला काही ही बाजू नवी नाही. नवे कार्यकर्ते येतात, त्यापैकी काही जण चर्चमध्ये धार्मिकतेच्या बुरख्याआडून चाललेला हा पैशाचा व्यापार पाहतात. काही तसेच चूप राहतात, तर काही चर्चमधून बाहेर पडतात. मग त्यांच्या जागी नवे कार्यकर्ते येतात आणि चर्चचे काम असेच अखंडितपणे सुरू राहते. ...

पावसाची रिपरिप अजूनही चालूच होती. चेहऱ्यावरील पावसाचे पाणी हाताने दूर करून मी त्या ओल्या काळोखी आकाशाकडे डोळे बंद करून काही क्षण पाहिले, एक दीर्घ श्वास घेतला व बाईक सुरू केली. विवेकमंचाचा विचार ‘समाज विकास मंडळा’त ‘फॉर्म’ आणि ‘स्टॉर्म’ या अवस्थेतून ‘नॉर्म’ अवस्थेत आला म्हणून मी सुटकेचा निःश्वास टाकला होता खरा, पण खरा प्रवास आता कुठे सुरू झाला होता! या प्रसंगाने मला आता चौथी आणि शेवटची पातळी ‘परफॉर्म’ या अवस्थेत आणून सोडले होते.

(आय.टी.क्षेत्रात इंजिनियर म्हणून कार्यरत असलेल्या डॅनिअलकडून गेल्या वर्षी ‘मंच’ या पुस्तकाचे बाड प्रकाशनासाठी साधनाकडे आले होते. ते वाचल्यावर पहिली जाणीव ही झाली की, या तरुण लेखकाकडून आलेले अनुभवविश्व व विचारविश्व, मराठी लेखन व साहित्य व्यवहाराला फारसे परिचित नाही. म्हणून ‘मंच’ हे आधी लेखमाला स्वरूपात साप्ताहिकातून आणि नंतर पुस्तकरूपाने आणायचे असा निर्णय घेतला, तो अपेक्षेपेक्षा अधिक यशस्वी झाला. सर्व स्तरांतील वाचकांचा चांगला प्रतिसाद या लेखमालेला मिळाला. अर्थातच काही वेळा नाराजीचे सूरही उमटले, अशा प्रकारच्या लेखनात ते स्वाभाविक असते. डिसेंबर 2019 मध्ये ‘मंच’ हे पुस्तक साधना प्रकाशनाकडून येईल. - संपादक)

Tags: 22 sadar manch danial weeklysadhana Sadhanasaptahik Sadhana विकलीसाधना साधना साधनासाप्ताहिक


प्रतिक्रिया द्या


अर्काईव्ह

सर्व पहा

लोकप्रिय लेख

सर्व पहा

जाहिरात