डिजिटल अर्काईव्ह (2009-2020)

त्यांच्यातील दरी कमी होईल, आपल्यातील?

तिसऱ्या वर्षी म्हणजे 2019 च्या मार्चमध्ये चार दिग्दर्शकांची मुलाखत हा कार्यक्रम आयोजित केला होता. सुमित्रा भावे, उमेश कुलकर्णी, समीर विद्वांस आणि वरुण नार्वेकर या चार मराठी सिने-दिग्दर्शकांची मुलाखत डॉ.आनंद नाडकर्णी यांनी घेतली होती. त्या कार्यक्रमाला आधीच्या दोन मुलाखतींच्या तुलनेत कमी प्रतिसाद होता. अर्थातच मार्च महिन्यात ती आयोजित करणे, आडवळणाचे (मॉडर्न कॉलेजचे) सभागृह असणे, आमच्या बाजूने प्रचार-प्रसार कमी पडणे आणि सिनेमा हे माध्यम तरुणाईला उपयुक्ततेच्या दृष्टीने दूरचे वाटणे- ही चार प्रमुख कारणे त्यामागे होती. मात्र त्या कार्यक्रमातून, या दिग्दर्शकांच्या कलाविषयक जाणीवांमध्ये सामाजिक भानाची तीव्रता नुसतीच जास्त नाही तर मध्यवर्ती आहे, हे ठळकपणे अधोरेखित झाले होते.

महाराष्ट्र फाउंडेशन (अमेरिका) यांच्या वतीने मागील 26 वर्षे साहित्य व समाजकार्य पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यांच्या कार्यवाहीत साधनाचा सहभाग मागील 11 वर्षांपासून राहिला आहे. सुनील देशमुख यांच्या पुढाकारातून चालू असलेला तो उपक्रम पावशतकभर महाराष्ट्राच्या समाजजीवनात योग्य प्रकारचा हस्तक्षेप करीत आहे. त्या दोन क्षेत्रांतील राज्यभरातील जाणकारांना त्याची चांगली कल्पना आहे. मात्र त्याच उपक्रमाला जोडून एक छोटा उपक्रम मागील चार वर्षांपासून रावबला जातो आहे, त्याची कल्पना पुणे शहाराबाहेरील लोकांना फारशी नाही. महाराष्ट्र फाउंडेशनचे सदस्य डॉ. सुरेश तलाठी यांच्या पुढाकारातून हा उपक्रम चालवला जात आहे. (मुक्तांगण मित्र आणि साधना ट्रस्ट यांच्यामार्फत त्याचे आयोजन केले जाते.) ‘पुढे जाण्यासाठी मागे वळून पाहताना’ ही या उपक्रमाची मध्यवर्ती कल्पना आहे. त्यात विविध क्षेत्रांतींल तीन किंवा चार व्यक्तींची एकत्रित अशी दीर्घ मुलाखत आयोजित केली जाते. प्रामुख्याने तरुणाईला समोर ठेवून या मुलाखती घेतल्या जातात. स्वाभाविकच तरुणाईला जिव्हाळ्याचे वाटतात असे विषय आणि आयडॉल वाटतात असे वक्ते त्यासाठी निवडले जातात. दरवर्षी युवादिनाच्या पुढे-मागे हा कार्यक्रम आयोजित केला जातो.

2017 च्या जानेवारीमध्ये पहिला कार्यक्रम झाला- तीन डॉक्टरांची मुलाखत. अनिल अवचट, अभय बंग व आनंद नाडकर्णी या तीन डॉक्टरांची मुलाखत घेतली होती विवेक सावंत यांनी. बालगंधर्व रंगमंदिरात झालेल्या त्या कार्यक्रमाला, ठरलेल्या वेळेच्या आधीच 1100 आसनक्षमतेचे बालगंधर्व रंगमंदिर तुडुंब भरले होते. दोन तास चाललेल्या त्या मुलाखतीला तरुणाईचा इतका उदंड प्रतिसाद होता की, त्यानंतर पुढील आठवड्यात पुण्याच्या पुरोगामी वर्तुळात चर्चा होत होती, आश्चर्य व्यक्त केले जात होते- इतका प्रतिसाद कसा?

त्यानंतर म्हणजे 2018 च्या फेब्रुवारीमध्ये, तीन प्रशासकीय अधिकाऱ्यांची मुलाखत हा कार्यक्रम झाला. त्यात भारतीय विदेश सेवेतील अधिकारी ज्ञानेश्वर मुळे, भारतीय पोलीस सेवेतील अधिकारी महेश भागवत, भारतीय प्रशासकीय सेवेतील अधिकारी प्रेरणा देशभ्रतार या तिघांची मुलाखत निखिल वागळे यांनी घेतली होती. वस्तुत: त्या तिघांना सोयीची तारीख असलेल्या त्या दिवशी पुण्यात एकही ‘मोठे’ सभागृह उपलब्ध नव्हते, म्हणून केवळ ‘खूप मोठे’ असलेले गणेश कला क्रिडा मंच त्यासाठी निवडले होते. मात्र सकाळी नऊची वेळ असूनही 2200 आसनक्षमतेचे ते सभागृह साडेआठ वाजताच तुडुंब भरले होते. त्या मुलाखतीलाही तरुण वर्गाचा भरणाच लक्षणीय होता आणि दोन तासांच्या मुलाखतीनंतरही त्या सर्वांना ती कमीच वाटली होती.

तिसऱ्या वर्षी म्हणजे 2019 च्या मार्चमध्ये चार दिग्दर्शकांची मुलाखत हा कार्यक्रम आयोजित केला होता. सुमित्रा भावे, उमेश कुलकर्णी, समीर विद्वांस आणि वरुण नार्वेकर या चार मराठी सिने-दिग्दर्शकांची मुलाखत डॉ.आनंद नाडकर्णी यांनी घेतली होती. त्या कार्यक्रमाला आधीच्या दोन मुलाखतींच्या तुलनेत कमी प्रतिसाद होता. अर्थातच मार्च महिन्यात ती आयोजित करणे, आडवळणाचे (मॉडर्न कॉलेजचे) सभागृह असणे, आमच्या बाजूने प्रचार-प्रसार कमी पडणे आणि सिनेमा हे माध्यम तरुणाईला उपयुक्ततेच्या दृष्टीने दूरचे वाटणे- ही चार प्रमुख कारणे त्यामागे होती. मात्र त्या कार्यक्रमातून, या दिग्दर्शकांच्या कलाविषयक जाणीवांमध्ये सामाजिक भानाची तीव्रता नुसतीच जास्त नाही तर मध्यवर्ती आहे, हे ठळकपणे अधोरेखित झाले होते.

आणि आता चौथ्या वर्षी म्हणजे 4 मार्च 2020 रोजी, तीन उद्योजकांची मुलाखत हा कार्यक्रम टिळक स्मारक मंदिरात झाला. परसिस्टंट सिस्टिम्स लिमिटेडचे आनंद देशपांडे, बीव्हीजी ग्रुपचे हणमंतराव गायकवाड आणि अन्नपूर्णा परिवारच्या मेधा सामंत या तीन उद्योजकांची मुलाखत घेण्यासाठी डॉ.आनंद नाडकर्णी यांनाच विनंती केली होती. (ऐनवेळी हणमतंराव गायकवाड येऊ न शकल्याने, त्यांच्या उद्योगात साथसंगत करणारे त्यांचे बंधू दत्ता गायकवाड आले होते.) या मुलाखतीला गेल्या वर्षीच्या तुलनेत जास्त आणि आधीच्या दोन वर्षांच्या तुलनेत कमी प्रतिसाद मिळाला. अर्थातच याचीही कारणे गेल्या वर्षीसाठी जी होती तीच आहेत. मात्र त्यात आणखी एका कारणाची भर पडली, ती अशी की उद्योग व व्यापार या क्षेत्राच्या बाबतीत आपल्या समाजमनात असलेली नकारात्मक भावना! उदासीनता, अनास्था, अनाकर्षण ही तर त्यामागील उपकारणे आहेतच, पण उद्योग व व्यापार करणारे लोक सचोटीने तो करतात अशी उदाहरणे सभोवताली कमी दिसतात हे त्यामागचे खरे कारण आहे. भ्रष्टाचार, शोषण, लबाडी, लुबाडणूक, कायदे वाकवणे, विधिनिषेध न पाळणे असे सारे अवगुण उद्योग क्षेत्राला जास्त लावले जातात. परिणामी उद्योग व व्यापार करणारा माणूस मोठा झाला असेल तर, त्या मार्गाने गेला/जातच असणार असे गृहीत धरले जाते. त्यामुळे संपत्ती आहे तिथे घोटाळा आहे, असाच सर्वसाधारण समज सर्वत्र आहे.

या क्षेत्राविषयी दुरावा आणि तुच्छता यांचा संगम पुरोगामी वर्तुळात तर जास्तच आहे. म्हणूनच, अशा कार्यक्रमांतून ती दरी कमी होण्याच्या दिशेने पावले पडतील का, याचा अंदाज आम्हाला घ्यायचा होता. आणि या कार्यक्रमाला जो प्रतिसाद मिळाला त्यावरून असे लक्षात आले की, होय अधिकाधिक संवादामुळे ही दरी कमी होत जाईल आणि ती कमी व्हायलाच हवी! कारण जीवनाचे असे कोणतेही क्षेत्र नाही जे उद्योग व व्यापार यांपासून अलिप्त आहे. किंबहुना उद्योग व व्यापार या क्षेत्रांचा दु:स्वास असाच चालू राहिला तर (राजकीय तर सुटलेच) सामाजिक क्षेत्रातूनही पुरोगामी शक्तींच्या ऱ्हासाची गती वाढत जाणार यात शंकाच नाही. त्या तीनही उद्योजकांच्या मुलाखतीची थीम होती ‘उद्योजकता आणि सामाजिकता’. आणि या मुलाखतीतून/वैचारिक मंथनातून वर आलेला निष्कर्ष हा आहे की, ‘पुढील काही वर्षांत उद्योजक आणि सामाजिक उद्योजक यांच्यातील दरी नाहीशी होणार आहे.’ असो. तर त्यांच्यातील दरी हळूहळू का होईना संपुष्टात येईल, पण आपल्यातील मानसिक दरीचे काय? ती कमी करण्यासाठी अशा प्रकारचे कार्यक्रम अधिक प्रमाणात व्हायला हवेत!

Tags: मुलाखत दत्ता गायकवाड आनंद देशपांडे आनंद नाडकर्णी महाराष्ट्र फौंडेशन maharashtra foundation datta gayakwad medha samant anand deshpande anand nadkarni mulakhat interview weeklysadhana Sadhanasaptahik Sadhana विकलीसाधना साधना साधनासाप्ताहिक


प्रतिक्रिया द्या


अर्काईव्ह

सर्व पहा

लोकप्रिय लेख

सर्व पहा

जाहिरात